inarticle-tomAls de veronderstelde lichtgewicht van de partydrugs heeft 4-FA een flinke reputatie opgebouwd in de Nederlandse festivalwereld. Maar met het groeiende gebruik stijgt ook het aantal meldingen van incidenten gerelateerd aan deze nieuwe drug. Is ‘xtc light’ wel echt zo light?

Een klein uurtje nadat je het pilletje of de capsule hebt ingenomen, voel je hem ‘vallen’. Langzaam krijg je het warm. Je zintuigen draaien overuren: muziek klinkt lekkerder, aanrakingen zijn intenser. Je voelt je energieker, je hongergevoel verdwijnt. Het feest komt nu pas echt op gang.

4-fluoramfetamine, 4-FA of 4-FMP, is een zogenaamde designerdrug: een stofje dat is gemaakt in een laboratorium om de effecten van bestaande, vaak illegale drugs na te bootsen. Designerdrugs zijn zo nieuw dat ze nog niet vallen onder wetgeving, waardoor ze bekend staan als ‘legal highs’: het is niet verboden om ze op zak te hebben of om ze te gebruiken.

De effecten van 4-FA zitten een beetje tussen xtc en amfetamine in en het werkingsmechanisme erachter is dan ook vrijwel hetzelfde. De drug zorgt voor een verhoogde productie en een vertraagde opname van serotonine, dopamine en noradrenaline: neurotransmitters, stofjes in de hersenen die signalen overbrengen van de ene zenuw naar de andere. Een grotere hoeveelheid van die neurotransmitters zorgt voor krachtigere signalen, die ook nog eens langer aanblijven. En dat uit zich in een stimulerend effect op je stemming, hartslag en spierspanning.

Het verschil tussen 4-FA en xtc zit hem vooral in de ervaring van gebruikers: die beschrijven de effecten van de nieuwe partydrug als minder intens dan die van xtc. Met 4-FA ben je makkelijker in staat een normaal gesprek te voeren, van tandenknarsen of ‘strak staan’ heb je niet zo veel last en het lege gevoel na een nachtje doorhalen (de ‘dinsdagdip’) is met 4-FA een stuk minder. Wel de lusten, niet de lasten: vandaar dat gebruikers de drug ook weleens omschrijven als ‘xtc light’.

Dankzij die gunstige effecten lijkt 4-FA een blijvertje te zijn geworden in de wereld van de designerdrugs. Toen het stofje zich rond 2009 het eerst liet zien was het nog een ‘vervuiling’ die voorkwam in xtc-pillen, maar al snel werd 4-FA ook apart verkocht. Volgens het Trimbos-instituut, centrum voor geestelijke gezondheidszorg, stijgt het aantal tests op aangeboden 4-FA sinds 2010 gestaag. Vorig jaar deed het instituut meer dan 700 tests op zuiverheid van de nieuwe drug: ongeveer zes procent van het totale aantal testen, een verdubbeling ten opzichte van 2014. 4-FA staat nu op de vierde plaats van de meest aangeleverde drugs om te laten testen, na xtc-pillen, cocaïne en amfetamine.

De oorzaak van die ontwikkeling is tweeledig, zegt het Trimbos. Drugs zijn de afgelopen jaren namelijk steeds normaler geworden op evenementen. Was het gebruik van xtc in de jaren ’80 en ’90 van de vorige eeuw nog voorbehouden aan een kleine groep stiekeme feestgangers, anno 2016 staan elk weekend groepjes hoogopgeleiden met een pilletje en een zonnebril te genieten van muziek op een dancefestival. Opties zijn er genoeg, want vooral in de Randstad schieten festivals, dancefeesten en weekenders als paddenstoelen uit de grond. Intussen telt Nederland vijf keer zo veel festivals dan dertig jaar geleden, en hoewel er bij sommige van die evenementen controle is, zijn er genoeg feesten waar de organisatie drugs oogluikend toestaat. Namen zoals ‘Next Monday’s Hangover’, ‘Acid Addiction’ of ‘Slapen is voor Mietjes’ laten niet veel te raden over.

Een tweede reden dat 4-FA terrein wint, is dankzij de eigenschappen van het stofje. Het komt nu eenmaal niet zo hard binnen en de negatieve effecten van 4-FA zijn niet zo aanwezig als bij xtc-pillen. Die zijn de afgelopen jaren steeds sterker geworden, met alle nare gevolgen van dien: feestgangers, vooral degenen met weinig drugservaring, zijn na één pil soms dagenlang van de kaart. En net zoals bij het Amsterdam Dance Event van 2014 vallen er soms zelfs doden door xtc-gebruik. Met zo’n vooruitzicht is een minder zware drug voor veel feestgangers een geruststellend alternatief.

Door zijn eigenschappen lijkt dat nieuwe stofje misschien veiliger dan xtc of een andere partydrug, maar dat maakt het nog niet ongevaarlijk. Omdat de effecten minder sterk zijn en het langer duurt voor je na je eerste dosis iets voelt, is het verleidelijk om ‘bij te pakken’ of te mixen met een andere drug. Maar omdat 4-FA langer doorwerkt, verhoogt dat de kans op een overdosis en kunnen bescheiden gezondheidsklachten ineens omslaan naar levensbedreigende situaties.

Eerder dit jaar waarschuwde het Trimbos-instituut voor de onderschatte gezondheidsrisico’s van 4-FA: EHBO-posten op grote festivals meldden binnen een korte tijd een flinke groei van het aantal incidenten gerelateerd aan de drug. Die varieerden van een stevige hoofdpijn tot hartproblemen en hersenbloedingen, maar er waren zelfs aanwijzingen dat er festivalgangers overleden na het nemen van het stofje. Ook het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) meldde dat er vorig jaar bijna een verdubbeling was van het aantal 4-FA-gerelateerde meldingen uit 2014. 44 incidenten, sommige levensbedreigend in de vorm van hartfalen of een hersenbloeding. Het Trimbos-instituut en het NVIC waren het erover eens: die ernstige gezondheidsproblemen beantwoorden niet bepaald aan het imago van 4-FA als het schattige broertje van xtc. Het stofje, zeggen ze dan ook, is zeker geen veilig alternatief voor andere partydrugs.

Toch niet zo ‘light’ als we denken dus, dat 4-FA. Maar waarom is het dan toch gewoon legaal verkrijgbaar? Laboratoria die 4-FA maken, verkopen het via het internet als ‘research chemical’, een chemisch onderzoeksmiddel. Op die manier is het niet illegaal om het te kopen of op zak te hebben. Daarnaast zijn designerdrugs zo nieuw dat de overheid vaak niet eens de kans krijgt om ze, net als xtc, op de lijst van verboden middelen te zetten. Daarvoor is wetenschappelijk onderzoek nodig, en voor 4-FA ontbreekt dat nog. En daar zit hem juist de crux: dat onderzoek is wettelijk niet nodig, want 4-FA is niet ontwikkeld als medicijn en wordt niet gebruikt in de industrie of voor cosmetica. Iedereen mag ‘research chemicals’ kopen en bezitten; of je ze in je mond stopt of niet, dat mag je zelf bepalen.

Inmiddels lopen enkele Europese landen zoals Engeland en Duitsland voor de muziek uit door 4-FA op de zwarte lijst te plaatsen. Na de incidenten met de nieuwe drug zou het kunnen dat de Nederlandse overheid dit voorbeeld volgt. Toch blijft 4-FA, ook na plaatsing op de Opiumlijst, volgens het Trimbos-instituut geen aanrader.

 

Dit artikel schreef ik voor de cursus wetenschapsjournalistiek.

Laat een reactie achter